Als er iets misgaat met de natuur op Ibiza, is de kans groot dat Jaume Estarellas het zag aankomen. Als bioloog bij het milieudepartement van de Consell d’Eivissa, het bestuur van het eiland, vertaalt hij al jaren de ecologische problemen van het eiland naar gewone taal: wat er gebeurt, waarom het ertoe doet en wat er nog kan.
Zijn laatste waarschuwing is de somberste tot nu toe. Studies wijzen erop, zegt hij, dat de Pityusenhagedis, het enige endemische gewervelde dier van het eiland, tegen 2030 van Ibiza verdwenen zal zijn of tot heel weinig dieren zal zijn teruggebracht. De oorzaak is de plaag van invasieve slangen die zich de afgelopen twintig jaar over het eiland heeft verspreid en de voedselketen van boven tot onder heeft ontwricht.
Vanuit de zoutpannen
Estarellas werd in 1967 in Barcelona geboren en verhuisde als kind naar Ibiza. Hij studeerde biologie, met milieu als specialisatie, aan de Universiteit van de Balearen, en werkte in natuurparken in Catalonië, van de wetlands van de Aiguamolls de l’Empordà tot de vulkanische landschappen van La Garrotxa.
Maar Ibiza en Formentera staan sinds eind jaren tachtig centraal in zijn werk. Hij doet al meer dan dertig jaar mee aan de jaarlijkse telling van watervogels in de wetlands van de eilanden, hielp in 1990 de eerste Rode Lijst van Balearische gewervelden opstellen en volgde de broedkolonies van de Vale pijlstormvogel en de Audouins meeuw, twee van de meest bedreigde zeevogels van de Middellandse Zee. Veel van zijn vroege studies gingen over Ses Salines, de zoutpannen waar hij al jaren over schrijft: de vogels die er nestelen, de bergeenden die er begonnen te broeden en de natuurwaarden die het gebied uniek maken.
Meer dan een symbool
Voor Estarellas zou het verlies van de hagedis niet alleen het verlies van een cultureel symbool zijn, het diertje op souvenirs, logo’s en in de lokale folklore. Het zou een kettingreactie veroorzaken in de bodem, de vegetatie, plaaginsecten en andere beschermde soorten die afhankelijk zijn van het evenwicht dat de hagedis helpt bewaren. En omdat de soort nergens anders voorkomt, herinnert hij er graag aan dat ze „voor altijd van de planeet verdwijnt”.
Hij slaat al alarm sinds de eerste slangen werden gevonden. Al in 2016, toen sommigen voorstelden roofdieren zoals mangoesten uit te zetten om ze te bejagen, was hij een van de tegenstemmen. „Roofdieren van buiten het eiland inzetten tegen een plaag kan veel ergere gevolgen hebben”, waarschuwde hij, en hij wees op Australië, waar vossen die werden uitgezet om konijnen te bestrijden uiteindelijk inheemse soorten gingen opeten. De echte oplossing, vond hij, was controle op de geïmporteerde olijfbomen en sierplanten waarin de slangen meekwamen.
Dennen, water en grenzen
Slangen zijn maar een deel van zijn werk. In 2025, na twee jaar met heel weinig regen, legde hij uit hoe inheemse kevers die normaal dode bomen eten, gezonde dennen waren gaan aanvallen die door de droogte verzwakt waren, en waarom het weghalen van aangetaste bomen essentieel was om het bos te beschermen en het brandrisico te verkleinen.
Zijn zorgen gaan verder dan één soort. Jaren geleden stelde hij al dat Ibiza de grenzen van wat zijn ecosystemen aankunnen had overschreden: overbelaste grondwaterlagen, posidoniavelden beschadigd door ankers en slechte waterkwaliteit, en elke zomer meer mensen op het eiland. Zijn antwoord was niet het toerisme stoppen, maar uitrekenen hoeveel mensen het eiland aankan en daarnaar plannen, en heel voorzichtig zijn met het simpelweg uitrekken van de zomerdrukte over de rest van het jaar. „We moeten moedig zijn”, zegt hij over de grenzen die het eiland moet stellen.
De stem van de natuur op het eiland
Wat Estarellas onderscheidt, is niet alleen wat hij weet, maar zijn vastberadenheid om het uit te leggen. Op een plek waar het volgende recordseizoen vaak wordt gevierd, herinnert hij Ibiza er al jaren aan dat sommige verliezen niet terug te draaien zijn, en dat de hagedissen, dennen en zeegrasvelden net zo goed bij de identiteit van het eiland horen als de stranden.
